פֿרילינג און זומער 2022

נאָך אונדזער הצלחהדיקער אױסשטעלונג „מגיפֿה | מילחמה | מאַמע־לשון“ אין יוני האָבן מיר געמאַכט אַ קורצע הפֿסקה פֿון אָרגאַניזירן אונטערנעמונגען, מיר זאָלן געניסן דעם זומער פֿול מיט פֿאַרשײדענע ייִדישע אַקטיװיטעטן. דער יוצא־מן־הכּלל איז אונדזער שמועסקרײַז „שמועס און װײַן”, װאָס טרעפֿט זיך פֿאָרט צװײ מאָל אין חודש; די קומעדיקע טרעפֿונגען װעלן זײַן דעם 4טן און דעם 16טן אױגוסט. אױב איר זאײַט דאָ אין בערלין און װאָלט געװאָלט אָנטײל נעמען, זײַט אַזױ גוט און שיקט אונדז אַ בליצבריװ. מיר װעלן אײַך לאָזן װיסן די טרעף־ערטער און אײַך צוגעבן צו דער בליץ־רשימה.  צװישן די אָקאָרשטיקע געסט בײַם שמועסקרײַז זענען געװען קאַראָ װעגנער פֿון פּױלן, ר’ נח באַרעראַ פֿון קאַליפֿאָרניע און שׂרה פֿעלדמאַן פֿון דעם אוניװערסיטעט האַרװאַרד.

דער אַנאָנס פֿאַר דער 12טן טרעפֿונג פֿון שמועסקײַז (אָרט אױסגעמעקט)

לכּבֿוד דעם פֿינצטערן 70סטן יאָרצײַט פֿון דער „נאַכט פֿון די דערהאַרגעטע סאָװעטיש־ייִדישע דיכטערס” װעלן מיר הײַאָר נישט אָנפֿירן מיט קײן אײגענער אָנדענק־אונטערנעמונג, װי אין די פֿאַרגאַנגענע יאָרן. פֿון דעסטװעגן באַטײליקן מיר זיך אַװדאי אין כאָטש צװײ פֿון די פֿילצאָליקע פּראָגראַמען װאָס מערקן אָפּ דאָס טרױריקע געשעעניש. מיר מוטיקן אײַך איר זאָלט אונדז באַגלײַטן בײַם סימפּאָזיום און פֿירלײענונג אין דעם ייִדישן מוזײ בערלין דעם 14טןאױגוסט (אַ טײל פֿונעם מעדעם־זומער־פּראָגראַם), אָדער בײַם געדענק-אָװנט אין װײַמאַר דעם 12טן אױגוסט.

מיטגלידער פֿון ייִדיש.בערלין האָבן לעצטנס אָנטײל גענומען אין…

  • אַ סעמינאַר פֿון ELES אין רײַנסבערג װעלכער איז אָנגעפֿירט געװאָרן פֿון פֿיר מיטגלידער (דזשאָרדן שנײ, חנה ראָזנפֿעלד, עירד בן יצחק און קאַטערינאַ קוזנעצאָװאַ) מיט אַ פֿאָרשטעלונג פֿון דניאל קאַהן
  • די קאָנפֿערענץ „דער אַװאַנגאַרד אין דער ייִדישער קולטור. דער 100ער יובֿל פֿון כאַליאַסטרע” אין דעם אוניװערסיטעט בר־אילן, תּל־אַביבֿ, אַרײַנגערעכנט אַ רעפֿעראַט פֿון עירד בן יצחק
  • · „דזענערײשן דזשײ“ (דור י’), אַ זומער־קאָלאָניע פֿאַר יונגע דערװאַקסענע אין װײַמאַר מיט שײַכות מיט דער ייִדישער שפּראַך
  • די סאַמע ערשטע „ייִדיש סוף־װאָך“ אין ענגלאַנד׃ 48 שעה ייִדיש, אַרײַנרעכנדיק אַ װאַרשטאַט מיט דזשײק שנײַדער װעגן שרײַבן פּאָעזיע אױף ייִדיש
  • דער נײַעסטער „קלעזניק“ (כּלי־זמר פּיקניק) פֿון ”שטעטל בערלין“אױפֿן ברעג קאַנאַל
  • די שפֿעדיקע פּראָגראַמען לגבי ייִדישער מוזיק, קולטור און שפּראַך בײַ „ייִדיש־זומער װײַמאַר
דער „קלעזניק“ אין יולי (שטעטל בערלין)

אַ פּאָר פֿון אונדז װעלן אױך אָנטײל נעמען אין דער זומער־פּראָגראַם  „ייִדיש אין בערלין“ אָרגאַניזירט פֿון פּאַראיזער ייִדיש־צענטער – מעדעם־ביבליאָטעק, װאָס הײבט זיך אָן די קומעדיקע װאָך. די זומער־פּראָגראַם פֿירט אָן בשותּפֿותדיק מיט אונדז די צװײטע אױגוסט־טרעפֿונג פֿון שמועסקרײַז.

באַלד מעלדן מיר װײַטערדיקע אײגענע אונטערנעמונגען. דעװײַל האָפֿן מיר אײַך צו זען אױף דער ייִדישער גאַס!

לידער מײַנע, דומעס מײַנע \\ ייִדיש־אוקראַיִנישע ליטעראַרישע פֿאַרבינדונגען

בילד: אירינאַ זאַדניפּריאַנאַ

הײַנט איז דאָס באַזונדערש װיכטיק צו העכערן די װיסיקײט װעגן אוקראַיִנישע קולטור, ליטעראַטור און שפּראַך. מיר זענען ייִדישיסט*ן\קעס און אונדזער בײַטראָג צום ענין איז צו רעדן װעגן דער פֿאַרבינדונג צװישן ייִדיש און אוקראַיִניש ,װעגן דעם װי די שפּראַכן און קולטורן האָבן באַאײַנפֿלוסט אַנאַנד, און װעגן דעם געפֿלעכט פֿון צװײ ליטעראַטורן. 

ייִדיש און אוקראַיִניש האָבן אַ שותּפֿותדיקן גורל. זײ בײדע לײַדן די סטערעאָטיפּן, זײ װערן געהײסן „נישט ממשותדיקע שפּראַכן“ נאָר „דיאַלעקטן“ פֿון אַנדערע, גרעסערע און דאָמינאַנטע שפּראַכן. אָט די באַציִונג צו די שפּראַכן איז אַן המשך פֿון דער קולטורעלער און פּאָליטישער אונטערדריקונג.  

דער ליטעראַרישער אָװנט „לידער מײַנע, דומעס מײַנע“ גיט קולות צו ייִדישע און אוקראַיִנישע דיכטער*ס/אינס פֿון 19טן און 20טן יאָרהונדערט. מיר װעלן לײענען זײערע װערק אױף צװײ שפּראַכן, אין דעם אָריגינאַל און אין דער איבערזעצונג, אױף ייִדיש און אוקראַיִניש.  

דער ערשטער טײל װעט זיך קאָנצענטרירן אױף אוקראַיִנישע קלאַסיקערס: טאַראַס שעװטשענקאָ, לעסיאַ אוקראַיִנקאַ און איװאַן פֿראַנקאָ. אין די 1930טע יאָרן האָט ייִדישער מאָדערניסטישער דיכטער דוד האָפֿשטײן איבערגעזעצט זײערע װערק אױף ייִדיש. די שורה „לידער מײַנע, דומעס מײַנע“ איז דװקא גענומען פֿון זײַן איבערזעצונג פֿון טאַראַס שעװטשענקאָס ליד. דער דאָזיקער איבערזעצונג־פּראָיעקט איז געװען מער פֿון פּשוט אַן איבערזעצונג. ער האָט געגעבן צום ייִדישן דיכטער די מעגלעכקײט אַרױסצוזאָגן זײַנע אײגענע געדאַנקען און אידעעס װעגן די טעמעס פֿון נאַטיאָנעלער זעלביקײט און פֿרעמדשאַפֿט אין דער צײַט פֿון טאָטאַליטאַריזם און אַגרעסיװער צענזור.  

לידער פֿון לײב קװיטקאָ אין דער איבערזעצונג פֿון אַ באַרימטן אוקראַיִנישן דיכטער פּאַװלאָ טיטשינאַ און אױך טעקסטן פֿון דבֿורה פֿױגל און אַנדערע דיכטערינס װעט איר דערהערן אינעם צװײטן טײל. אונדזער גאַסט, אירינאַ זראָבאָק, אַ ייִדישיסטקע פֿון אוקראַיִנע װאָס איז געבוירן געװאָרן אין לעמבעריק, װעט פֿאָרשטעלן איר אײגענעם פּראָיעקט: אוקראַיִנישע איבערזעצונגען פֿון מאָדערניסטישע ייִדישע דיכטערינס.

***

דער אַרײַנפֿיר אױף ענגליש, לידער אױף ייִדיש און אוקראַיִניש (די בראָשור מיט אַלע טעקסטן אױך מיט ענגלישע איבערזעצונגען װעט זײַן פֿאַראַנען).

אַרײַנטריט בחינם / מע קען געבן נדבֿות

אָנטײלנעמערס׃

קאַטערינאַ קוזנעצאָװאַ, סאָפֿיאַ טשערניך, דינאַ גידאָן, אױגוסט קאהן, אַלינאַ קלימאַנסקאַ, באָריס שאַװלאָװ, דזשײק שנײַדער, אירינאַ זאַדניפּריאַנאַ, אירינאַ זראָבאָק

***

„לידער מײַנע, דומעס מײַנע“ איז אַ טײל פֿון דער אױסשטעלונג פֿון ייִדיש.בערלין׃ „מגפֿה, מלחמה, מאַמע־לשון“, װאָס איר קענט זיך אָנקוקן אין דער גאַלעריע, אַרײַנגערעכנט קונסטװערק פֿון ה.י. פּסאָטאַ ז״ל, א. פוניזובסקי ברגלסון און אַ. בעק.

רידער פֿאַר דער אונטערנעמונג (פּדף)

21 מײַ 2022,  19 אַ״ז

גאַלעריע צײַטזאָנע

Adalbertstr. 79
10997 Berlin-Kreuzberg

די דער אַרײַנפֿיר אױף ענגליש, לידער אױף ייִדיש און אוקראַיִניש (די בראָשור מיט אַלע טעקסטן אױך מיט ענגלישע איבערזעצונגען װעט זײַן פֿאַראַנען).

אַרײַנטריט בחינם / מע קען געבן נדבֿות

פֿײסבוק

מאַפּע פֿון רײזע מינצער־סויִני

שמועס און װײַן – אַװדאי אױף ייִדיש

זינט דעם פֿאָרלײגן פֿון אונדזער ייִדיש־שמועסקרײַז אין אָנהײב פֿון יאָר טרעפֿט ער זיך אײן אָדער צװײ מאָל אַ חודש אין אַ שענק אָדער בײַ אַ מיטגליד אין דער הײם. אונדזערע טרעפֿונגען זענען אױסגעשפּאַנט, אָן אַ פֿעסטער סטרוקטור: די שמועסן פֿליסן פֿאַר זיך אַלײן. דער אײנציקער כּלל איז אַז מע רעדט נאָר ייִדיש דעם גאַנצן אָװנט. ייִדיש רעדנדיקע מענטשן פֿון אַלע מדרגות זענען תּמיד פֿאַרבעטן זיך צו פֿאַרבינדן מיט אונדז און מיר װעלן אײַך לאָזן װיסן די קומענדיקע דאַטעס.

בשעת דער אױסשטעלונג „מגפֿה | מלחמה | מאַמע־לשון” עפֿענען מיר די זיבעטע טרעפֿונג פֿונעם קרײַז פֿאַר אַ ברײטערן עולם. יעדער אײנער װאָס רעדט ייִדיש (אָדער האָט זיך געלערנט אין קורסן און האָט חשק צו פּרוּװן שמועסן אין דער דרױסנדיקער װעלט) איז פֿאַרבעטן צו קומען ספּאָנטאַן – מע דאַרף זיך נישט רעגיסטרירן – און שמועסן אינאײנעם מיט אונדז.

26סטן מײַ 2022, 7 אַ״ז אין אָװנט

גאַלעריע צײַטזאָנע
Adalbertstr. 79
10997 Berlin-Kreuzberg

מאַפּע פֿון רײזע מינצער־סויִנין

די ייִדישע ענציקלאָפּעדיע קערט זיך אום קײן בערלין

אַ בוך־פֿאָרשטעלונג מיט דעם היסטאָריקער בערי טראַכטנבערגן

28.05.2022, 19 אַ״ז

עס איז פֿאַר אונדז אַ גרױס פֿאַרגעניגן אײַך צו פֿאַרבעטן אױף אַ בוך־פֿאָרשטעלונג מיט דעם היסטאָריקער בערי טראַכטנבערגן, אַסאָציִיִרטער פּראָפֿעסאָר אױפֿן אוניװערסיטעט „װײק פֿאָרעסט“ און מחבר פֿונעם נײַעם בוך „דער חורבן און דאָס גלות פֿון ייִדיש. אַ געשיכטע פֿון דער אַלגעמײנער ענציקלאָפּעדיע“ (ראַטגערס אוניװערסיטעט־פֿאַרלאַג). אין זײַן שטודיע פֿאָרשט ער אױס די אַנטװיקלונגען פֿון אַ פּרױעקט װאָס האָט זיך אָנגעהױבן דװקא דאָ אין בערלין אין די 1930ער יאָרן מיט דעם ציל אַרױסצוברענגען אַן אַרומנעמיקע ענציקלאָפּעדיע פֿון אַלגעמײנעם װיסן אין גאַנצן געשריבן אױף ייִדיש. דער דאָזיקער חלום האָט זיך דורכױס איבערגעביטן במשך פֿון די יאָרן װען די רעדאַקטאָרן זענען אַנטלאָפֿן פֿון דעם נאַצישן רעזשים און זײערע לײענערשאַפֿט – די מזרח־אײראָפּעיִשע ייִדן – זענען פֿאַרטיליקט געװאָרן פֿונעם חורבן, זיך צעזייט און צעשפּרייט דורך דער מאַסן־מיגראַציע און זיך צעגאַנגען אין דער אַקולטוראַציע.

אין מיטן פֿונעם צװאַנציקסטן יאָרהונדערט האָט דער פּרױעקט אָנגעצונדן אַ גרױסע מחלוקת אין ייִדישע קולטורעלע און פּאָליטישע קרײַזן׃ צו װאָס־זשע אַ ייִדישע ענציקלאָפּעדיע? װעלכעס װיסן און װעלכע קוקװינקלען זאָל מען אַרײַננעמען אין אַזאַ פּובליקאַציע? אײדער די לעצטע בענד זענען אַרױס אין ניו־יאָרק אין די 1960ער יאָרן האָט דער נאָכמלחמהדיקע מצבֿ איבערגעפֿורעמט סײַ דעם ייִדיש־עולם סײַ די ענציקלאָפּעדיע גופֿא. טראַכטנבערג טענהט אַז ס’איז נישט סתּם אַ מעשׂה װעגן צעשטערונג און טראַװמע, נאָר אױכעט פֿון עקשנות און המשכדיקײט, אַזױ װי די רעדאַקטאָרן פֿון ענציקלאָפּעדיע האָבן זיך געשטרעבט אי אױפֿצוהיטן די ירושה פֿון דער ייִדישער קולטור אי צו דאָקומענטירן אירע כּמעט פֿולשטענדיקע אױסראָטונג צוליב דעם חורבן – און אין לעצטן סך־⁠הכּל אָןצוװײַזן אַ װײַטערדיקער צוקונפֿט.

די בוך־פֿאָרשטעלונג מיט בערי טראַכטנבערג אױף ענגליש װעט מאָדערירן דזשײק שנײַדער פֿון ייִדיש.בערלין. דער עולם איז פֿאַרבעטן צו שטעלן פֿראַגעס, אַװדאי אױך אױף ייִדיש צי אױף דײַטש. די אונטערנעמונג איז פֿאַרבונדן מיט דער איצטיקער אױסשטעלונג פֿון ייִדיש.בערלין׃ „מגפֿה, מלחמה, מאַמע־לשון“, װאָס איר קענט זיך אָנקוקן אין דער גאַלעריע, אַרײַנגערעכנט קונסטװערק פֿון ה.י. פּסאָטאַ ז״ל, א. פוניזובסקי ברגלסון און אַ. בעק.

מער פּרטים (אױף ענגליש) װעגן דעם בוך קען מען לײענען אַז מע גיט אַ קװעטש דאָ אױפֿן װעבזײַטל פֿון ראַטגערס אוניװערסיטעט־פֿאַרלאַג.


28.5.2022

19 אַ״ז

Adalbertstr. 79, 10997 Berlin

גאַלעריע צײַטזאָנע

אַרײַנטריט בחינם

פֿאָרשטעלונג אױף ענגליש, מע קען שטעלן פֿראַגעס אױף ייִדיש צי דײַטש

עקזעמפּלאַרן פֿון בוך צום קױפֿן

בערי טראַכטנבערג פֿאַרנעמט די „רובין פּרעזידענטישע קאַטעדרע“ פֿון ייִדישער געשיכטע אױפֿן אוניװערסיטעט „װײק פֿאָרעסט“ אין צפֿון־קאַראָלײַנע (פֿש״אַ). ער איז אױך דער מחבר פֿון די ביכער „די רעװאָלוציאָנערע װאָרצלען פֿון מאָדערנעם ייִדיש, 1903–1917“ (2008) און „די פֿאַרײניקטע שטאַטן און דער נאַצישער חורבן. ראַסע, מיקלט און דערמאָנונג“ (2018).

Photo of Barry Trachtenberg
מאַפּע פֿון רײזע מינצער־סויִנין